Điều trị viêm gan B và ung thư gan tại Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý rất khó chịu: chúng ta có bệnh nhân, có bác sĩ, có thuốc, có bằng chứng, nhưng nhiều người vẫn phải tìm đường ra nước ngoài để điều trị những thứ đáng ra có thể triển khai ngay tại nhà.

Việt Nam là một trong những quốc gia có gánh nặng viêm gan B và ung thư gan rất lớn. Theo số liệu được trích trong bản thảo, Việt Nam có khoảng 15 triệu người nhiễm viêm gan B mạn và ghi nhận khoảng 24.500 ca ung thư gan mới mỗi năm theo GLOBOCAN 2022. Ung thư gan là một trong những nguyên nhân tử vong do ung thư hàng đầu ở nam giới Việt Nam. Đây không phải bệnh xa lạ. Đây là bệnh của chúng ta, trên đất của chúng ta, trong bệnh viện của chúng ta. Nhưng bệnh nhân lại đang bị kéo ra khỏi hệ thống bằng những lời quảng cáo “ở Việt Nam chưa có”.

Nghe quen không? Cái gì ở mình chưa làm tốt, lập tức sẽ có người đem bán lại cho bệnh nhân bằng một cái tên nước ngoài, giá cao hơn nhiều lần, kèm vài câu hứa hẹn đủ làm người bệnh mềm lòng.

Khi TikTok trở thành phòng khám xuyên biên giới

Trên mạng xã hội, không khó để thấy các tài khoản tiếp thị dịch vụ điều trị ung thư và viêm gan B ở nước ngoài. Một tài khoản mang tên kiểu “Điều trị ung thư ở Trung Quốc” trả lời người bệnh viêm gan B mạn rằng “tiêm nhé, không hề rẻ đâu”, rồi khẳng định đại ý rằng “chưa có thuốc là chỉ nằm ở Việt Nam thôi, còn đây là Trung Quốc”.

Với bệnh tiểu đường, câu trả lời còn gọn hơn: “khỏi hẳn”.

Vấn đề là không có phác đồ cụ thể. Không có tiêu chuẩn chọn bệnh nhân. Không phân biệt ức chế virus, sạch HBsAg, chữa lành chức năng hay chữa khỏi hoàn toàn. Không dẫn nguồn. Không nói nguy cơ. Không nói theo dõi sau điều trị. Chỉ có một thứ rất quen thuộc: lời hứa.

Mà trong y khoa, lời hứa không có dữ liệu là một dạng quảng cáo nguy hiểm. Nó đánh vào đúng lúc bệnh nhân sợ nhất, mệt nhất, dễ tin nhất.

Viêm gan B mạn: không thể nói “khỏi hẳn” tùy tiện

Sự thật y khoa hiện nay là viêm gan B mạn chưa có phương pháp nào được y văn quốc tế công nhận là chữa khỏi hoàn toàn theo nghĩa loại bỏ sạch mọi dấu vết virus trong cơ thể. Mục tiêu điều trị thực tế là ức chế HBV DNA lâu dài, giảm viêm gan, giảm xơ gan, giảm ung thư gan và nếu có thể thì đạt chữa lành chức năng.

Chữa lành chức năng nghĩa là HBsAg mất bền vững, HBV DNA không phát hiện, thường kèm hoặc không kèm anti-HBs. Đây là đích điều trị rất đáng mơ ước, nhưng không dễ đạt.

Với thuốc kháng virus đường uống như entecavir hoặc tenofovir, khả năng kiểm soát HBV DNA rất tốt, nhưng tỷ lệ mất HBsAg tự nhiên trong thời gian dài thường thấp. PEG-interferon có thể giúp một nhóm bệnh nhân đạt tỷ lệ sạch HBsAg cao hơn, đặc biệt nếu được chọn đúng người. Những bệnh nhân có HBsAg định lượng thấp, HBV DNA đã kiểm soát tốt, men gan và tình trạng miễn dịch phù hợp có thể là nhóm đáng cân nhắc.

Điểm mấu chốt nằm ở đây: không phải cứ viêm gan B là tiêm. Cũng không phải cứ tiêm là khỏi.

Cần định lượng HBsAg. Cần HBV DNA. Cần ALT. Cần đánh giá xơ hóa gan. Cần xem bệnh nhân từng dùng thuốc gì, có bệnh tự miễn, bệnh tuyến giáp, rối loạn tâm thần, xơ gan mất bù hay chống chỉ định nào không. PEG-interferon không phải nước thánh. Nó là thuốc thật, có lợi ích thật, tác dụng phụ thật và tiêu chuẩn chọn bệnh nhân thật.

Việt Nam không thiếu PEG-interferon, thiếu phân tầng bệnh nhân

Điều đáng nói là PEG-interferon không phải thứ Việt Nam không có. Thuốc này đã có tại Việt Nam, có bác sĩ sử dụng, có phác đồ theo dõi, có kinh nghiệm lâm sàng. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều bệnh nhân không được phân tầng kỹ để biết mình có thuộc nhóm phù hợp hay không.

Một người HBsAg còn rất cao, HBV DNA chưa kiểm soát, hoặc có chống chỉ định mà lao vào PEG-interferon chỉ vì nghe quảng cáo thì có thể vừa tốn tiền vừa khổ vì tác dụng phụ. Ngược lại, một người đã điều trị ổn định, HBsAg thấp, còn trẻ, gan chưa xơ nặng, có khả năng theo dõi sát, lại có thể là ứng viên đáng bàn. Nếu hệ thống không giúp bệnh nhân biết mình thuộc nhóm nào, họ sẽ đi tìm câu trả lời ở TikTok.

Và TikTok thì không phân tầng. TikTok chỉ phân loại khách hàng.

Ung thư gan: HAIC-FOLFOX không phải chuyện xa lạ

Câu chuyện ung thư gan cũng tương tự.

HAIC-FOLFOX, tức hóa trị truyền động mạch gan bằng phác đồ FOLFOX, là một phương pháp điều trị vùng đã có dữ liệu ở ung thư biểu mô tế bào gan không phẫu thuật được, đặc biệt trong một số bối cảnh như khối u còn chủ yếu trong gan, huyết khối tĩnh mạch cửa, hoặc cần chiến lược chuyển đổi để hy vọng phẫu thuật.

Thử nghiệm FOHAIC-1 tại Trung Quốc trên bệnh nhân ung thư gan tiến xa có huyết khối tĩnh mạch cửa cho thấy HAIC-FOLFOX cải thiện sống còn so với sorafenib trong nhóm được nghiên cứu. Một tỷ lệ bệnh nhân còn có thể chuyển đổi sang phẫu thuật. Thuốc dùng trong FOLFOX như oxaliplatin, 5-fluorouracil, leucovorin đều là thuốc quen thuộc, không phải bảo vật giấu trong núi.

Tức là công nghệ không phải ngoài hành tinh. Thuốc không phải độc quyền thần bí. Cái khó là tổ chức triển khai: bác sĩ can thiệp mạch, đội ung thư gan đa chuyên khoa, quy trình đặt catheter, theo dõi độc tính, chọn đúng bệnh nhân, phối hợp với thuốc toàn thân khi cần.

Khoảng trống triển khai khiến bệnh nhân phải đi xa

Vấn đề là số trung tâm triển khai HAIC tại Việt Nam còn ít. Nhiều bệnh nhân ung thư gan giai đoạn không phẫu thuật được chỉ được tiếp cận thuốc toàn thân, hoặc TACE, hoặc chăm sóc triệu chứng, tùy nơi họ đến khám. Không phải lúc nào quyết định điều trị cũng dựa trên toàn bộ lựa chọn có thể có, mà đôi khi dựa trên nơi đó có làm được hay không.

Đây là điều rất đau.

Bệnh nhân có tiền thì sang Quảng Châu, Thượng Hải, Singapore, Thái Lan. Bệnh nhân ít tiền thì quay về thuốc nam, hoặc bỏ điều trị. Cả hai nhóm đều đang phản ánh cùng một lỗ hổng: hệ thống chưa đưa được điều trị phù hợp đến gần người bệnh.

Điều đáng buồn hơn là khi sang nước ngoài, nhiều bệnh nhân nhận lại chính những thuốc, kỹ thuật, nguyên lý mà Việt Nam có thể làm hoặc đang làm ở một số nơi, nhưng với chi phí cao hơn nhiều lần vì cộng thêm đi lại, ăn ở, phiên dịch, môi giới và tâm lý “đồ ngoại chắc tốt hơn”.

Đắt hơn không có nghĩa là tốt hơn. Đôi khi chỉ là xa hơn.

Cảnh báo quảng cáo y tế xuyên biên giới

Y tế xuyên biên giới không xấu nếu minh bạch, đúng chuyên môn, có hồ sơ rõ ràng, hội chẩn thật, chi phí rõ, khả năng theo dõi sau điều trị và không hứa quá mức. Nhiều bệnh nhân thật sự cần ra nước ngoài vì kỹ thuật trong nước chưa có hoặc chưa phù hợp.

Nhưng quảng cáo y tế xuyên biên giới kiểu “ở Việt Nam chưa có thuốc”, “bên này chữa khỏi”, “tiểu đường khỏi hẳn”, “viêm gan B tiêm là hết” là một chuyện khác. Đó không phải tư vấn y khoa. Đó là bán hy vọng.

Người bệnh cần hỏi thẳng:

Chẩn đoán cụ thể là gì? Phác đồ là thuốc gì, liều gì, trong bao lâu? Dữ liệu nghiên cứu nào chứng minh? Tỷ lệ đáp ứng ở nhóm bệnh nhân giống tôi là bao nhiêu? Chi phí gồm những gì? Nếu biến chứng thì ai xử trí? Sau khi về Việt Nam ai theo dõi tiếp? Có báo cáo y khoa bằng tiếng Anh hoặc tiếng Việt đầy đủ không?

Nếu câu trả lời chỉ là “tin đi”, “bên này làm được”, “Việt Nam chưa có”, thì nên dừng lại. Trong y học, người có bằng chứng thường không sợ câu hỏi.

Không thiếu thuốc, thiếu hệ thống đưa bệnh nhân đến đúng nơi

Bài toán của Việt Nam không chỉ là mua thêm thuốc mới. Bài toán lớn hơn là làm sao để bệnh nhân viêm gan B được phân tầng đúng, bệnh nhân ung thư gan được hội chẩn đa chuyên khoa đúng, và các kỹ thuật như HAIC được triển khai ở những trung tâm đủ năng lực.

PEG-interferon cần được dùng đúng bệnh nhân. HAIC-FOLFOX cần được làm đúng trung tâm, đúng chỉ định. Điều trị miễn dịch và thuốc đích cần được đặt trong chiến lược tổng thể, không phải kê rời rạc như chọn món.

Nếu không có hệ thống dẫn đường, bệnh nhân sẽ đi theo người hét to nhất. Mà trên mạng, người hét to nhất thường không phải người chịu trách nhiệm nhiều nhất.

Kết luận

Viêm gan B và ung thư gan là hai gánh nặng lớn của y tế Việt Nam. Chúng ta không thể để bệnh nhân tiếp tục bị kéo ra khỏi đất nước bằng những lời hứa rằng “ở Việt Nam chưa có”.

Sự thật là nhiều thứ Việt Nam đã có: PEG-interferon, thuốc kháng virus, FOLFOX, bác sĩ gan mật, bác sĩ ung bướu, bác sĩ can thiệp, đồng thuận chuyên môn và dữ liệu quốc tế. Cái thiếu là phân tầng bệnh nhân, mở rộng triển khai, phối hợp đa chuyên khoa và truyền thông y khoa đủ rõ để bệnh nhân không phải đi tìm câu trả lời từ TikTok.

Khi bệnh nhân phải rời khỏi đất nước mình để dùng một thuốc hoặc kỹ thuật mà đáng ra họ có thể được tiếp cận ngay tại nhà, với chi phí thấp hơn, đó không còn là chuyện lựa chọn cá nhân.

Đó là vấn đề của hệ thống.

Và nếu đó không phải là thua trên sân nhà, thì thật khó biết nên gọi là gì.

Tài liệu tham khảo gợi ý

Dee EC et al. Cancer incidence and mortality estimates in 2022 in Southeast Asia. The Lancet Oncology. 2025.

EASL, AASLD, APASL guidelines on chronic hepatitis B management.

Hepatitis B functional cure: current and future perspective. World Journal of Gastroenterology. 2025.

Zhong W et al. Pegylated interferon alpha-2b and HBsAg loss in selected chronic HBV populations. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2024.

FOHAIC-1 trial: HAIC-FOLFOX in advanced hepatocellular carcinoma.

Vietnamese expert consensus on treatment of hepatocellular carcinoma with transarterial therapy. Frontiers in Radiology. 2026.

Bài viết với tag: "điều trị viêm gan B"

Điều trị viêm gan B và ung thư gan: thua trên sân nhà?

Có thể bạn quan tâm