Ngừng thuốc viêm gan B là mong muốn rất thật của nhiều bệnh nhân đang dùng entecavir, tenofovir hoặc các thuốc nucleos(t)ide analogues, gọi tắt là NAs. Uống thuốc nhiều năm, xét nghiệm HBV DNA âm tính, men gan ổn, ai mà chẳng muốn một ngày được bác sĩ nói: “Có thể dừng thuốc rồi.”

Nhưng với viêm gan B mạn, dừng thuốc không đơn giản như tắt công tắc.

NAs kiểm soát HBV DNA rất tốt, nhưng thường không làm mất HBsAg. Khi ngừng thuốc, virus có thể bật lại, men gan tăng, thậm chí viêm gan bùng phát. Một số người có thể nhờ “cú bật miễn dịch” sau ngừng thuốc mà đạt mất HBsAg, nhưng tỷ lệ này không cao, đặc biệt ở bệnh nhân châu Á.

Tại EASL 2026, một phân tích gộp dữ liệu cá thể từ hai đoàn hệ toàn cầu RETRACT-B và PROSPER so sánh hai chiến lược ở bệnh nhân viêm gan B mạn HBeAg âm tính:

một bên là ngừng NAs,

một bên là thêm PegIFNα vào nền NAs trong 48 tuần.

Kết quả rất đáng chú ý: ở bệnh nhân châu Á, thêm PegIFNα giúp tỷ lệ mất HBsAg cao hơn rõ so với ngừng NAs đơn thuần, trong khi ngừng NAs đi kèm nguy cơ ALT flare cao hơn.

Nói nôm na: thay vì bỏ thuốc rồi chờ virus “tự sợ”, một số bệnh nhân có thể cần chiến lược chủ động hơn.

Vì sao bệnh nhân muốn ngừng thuốc NAs?

Thuốc NAs như entecavir, TDF, TAF có ưu điểm lớn:

uống dễ,

ức chế HBV DNA mạnh,

dùng lâu dài tương đối an toàn,

giúp giảm viêm gan,

giảm nguy cơ xơ gan mất bù,

giảm nguy cơ ung thư gan.

Nhưng thuốc cũng có nhược điểm thực tế:

phải uống lâu dài,

tốn chi phí,

gây áp lực tâm lý,

cần theo dõi định kỳ,

và nhiều người thấy “virus âm tính rồi sao vẫn phải uống?”.

Vấn đề nằm ở chỗ HBV không biến mất hoàn toàn khi HBV DNA trong máu âm tính. Trong gan vẫn có thể còn cccDNA và HBV DNA tích hợp. Nếu ngừng NAs khi chưa đủ điều kiện, virus có thể tái hoạt động.

Vì vậy, ngừng thuốc không phải phần thưởng cho xét nghiệm đẹp trong vài tháng. Nó là quyết định chuyên khoa, cần đánh giá HBsAg định lượng, HBV DNA, HBeAg, ALT, xơ hóa gan, tuổi, giới, tiền sử gia đình ung thư gan, khả năng tái khám và nguy cơ mất bù gan.

Gan không ký hợp đồng “HBV DNA âm tính là hết chuyện”. Tiếc thật, nhưng virus cũng không đọc mong muốn của bệnh nhân.

Nghiên cứu EASL 2026 so sánh hai chiến lược gì?

Phân tích tại EASL 2026 sử dụng dữ liệu cá thể từ hai đoàn hệ toàn cầu:

RETRACT-B: gồm bệnh nhân ngừng điều trị NAs.

PROSPER: gồm bệnh nhân đang điều trị NAs, sau đó được thêm PegIFNα trong 48 tuần.

Đối tượng là bệnh nhân viêm gan B mạn HBeAg âm tính.

Mục tiêu chính là tỷ lệ mất HBsAg tích lũy trong 2 năm, tính từ thời điểm ngừng NAs hoặc bắt đầu PegIFNα add-on.

Mục tiêu phụ gồm ALT flare, được định nghĩa là ALT tăng cấp tính ít nhất 5 lần giới hạn trên bình thường.

Tổng cộng có 2095 bệnh nhân:

Nhóm ngừng NAs: 1772 người.

Nhóm PegIFNα add-on: 323 người.

So với nhóm ngừng NAs, nhóm PegIFNα add-on trẻ hơn một chút, nam nhiều hơn, tỷ lệ không phải người châu Á cao hơn và ALT nền cao hơn. Hai nhóm tương đối giống nhau về HBsAg nền, thời gian dùng NAs và tỷ lệ xơ gan.

Nghiên cứu cũng dùng phương pháp IPTW, tức inverse probability of treatment weighting, để kiểm tra độ vững của kết quả sau khi cân bằng khác biệt nền giữa hai nhóm.

Kết quả chung: PegIFNα add-on mất HBsAg cao hơn ngừng NAs

Trong toàn bộ nhóm bệnh nhân, tỷ lệ mất HBsAg sau 2 năm cao hơn ở nhóm PegIFNα add-on.

Cụ thể:

PegIFNα add-on: 16%.

Ngừng NAs: 5%.

Sau IPTW:

PegIFNα add-on: 13%.

Ngừng NAs: 5%.

Khác biệt đều có ý nghĩa thống kê.

Điều này cho thấy thêm PegIFNα vào nền điều trị NAs có vẻ tạo cơ hội mất HBsAg tốt hơn so với chỉ ngừng thuốc rồi chờ đáp ứng tự nhiên.

Điểm này cũng phù hợp với dữ liệu PROSPER công bố trên Gut: Peg-IFN add-on giúp mất HBsAg khoảng 18% ở bệnh nhân có HBsAg lúc bắt đầu điều trị dưới 1000 IU/mL, và 38% nếu HBsAg dưới 100 IU/mL. Nhóm HBsAg cao hơn có lợi ích thấp hơn rõ.

Thông điệp rất rõ: nếu muốn theo đuổi mất HBsAg, cần chọn đúng người. HBsAg nền thấp vẫn là một trong những tấm vé quan trọng.

Người châu Á: ngừng NAs có vẻ lợi ít hơn

Khi phân tích theo chủng tộc, khác biệt nổi bật nằm ở bệnh nhân châu Á.

Ở bệnh nhân châu Á:

PegIFNα add-on đạt HBsAg clearance 20%.

Ngừng NAs chỉ đạt 3%.

Sau IPTW:

PegIFNα add-on 13%.

Ngừng NAs 3%.

Khác biệt vẫn có ý nghĩa rõ.

Trong khi đó, ở bệnh nhân không phải châu Á:

PegIFNα add-on 9%.

Ngừng NAs 13%.

Sau IPTW:

PegIFNα add-on 8%.

Ngừng NAs 12%.

Khác biệt không có ý nghĩa thống kê.

Điểm này rất quan trọng với Việt Nam và nhiều nước châu Á. Bệnh nhân châu Á không nên máy móc bê dữ liệu ngừng thuốc từ châu Âu hoặc nhóm không châu Á rồi áp vào mình. Cùng là HBV nhưng kiểu nhiễm, tuổi nhiễm, genotype, thời gian mang virus, miễn dịch và nguy cơ bệnh gan có thể khác nhau.

Đời đã đủ phức tạp, HBV còn góp thêm biến thể theo dân số. Rất biết cách làm khó bác sĩ.

HBsAg <1000 IU/mL: nhóm đáng chú ý nhất

Trong nhóm bệnh nhân có HBsAg nền dưới 1000 IU/mL, kết quả càng đáng chú ý.

Ở bệnh nhân châu Á có HBsAg <1000 IU/mL:

PegIFNα add-on đạt HBsAg clearance 30%.

Ngừng NAs đạt 5%.

Sau IPTW:

PegIFNα add-on 20%.

Ngừng NAs 5%.

Trong nhóm không châu Á có HBsAg <1000 IU/mL:

PegIFNα add-on 19%.

Ngừng NAs 33%.

Sau IPTW:

PegIFNα add-on 27%.

Ngừng NAs 35%.

Khác biệt không có ý nghĩa thống kê.

Với bệnh nhân châu Á, con số 30% trước IPTW và 20% sau IPTW cho thấy PegIFNα add-on có thể là lựa chọn đáng bàn ở nhóm HBsAg đã thấp. Trong khi đó, ngừng NAs đơn thuần chỉ đạt khoảng 5%.

Nói dễ hiểu: nếu HBsAg còn thấp, thay vì tự ngừng thuốc để “kích miễn dịch”, một số bệnh nhân châu Á có thể có cơ hội tốt hơn khi thêm PegIFNα dưới sự theo dõi chuyên khoa.

Nhưng xin nhấn mạnh: HBsAg <1000 IU/mL không có nghĩa tự thêm interferon hoặc tự ngừng thuốc. Nó chỉ có nghĩa bạn có một dữ kiện đáng đem ra bàn với bác sĩ.

ALT flare: ngừng NAs rủi ro hơn

Một điểm không thể bỏ qua là ALT flare.

Sau ngừng NAs, tỷ lệ ALT tăng cấp tính cao hơn rõ so với nhóm PegIFNα add-on.

Toàn bộ nhóm:

Ngừng NAs: 24%.

PegIFNα add-on: 6%.

Sau IPTW:

Ngừng NAs: 23%.

PegIFNα add-on: 5%.

Xu hướng này nhất quán ở cả bệnh nhân châu Á và không châu Á.

ALT flare không phải lúc nào cũng xấu. Đôi khi nó phản ánh miễn dịch đang hoạt động trở lại. Nhưng ALT flare cũng có thể gây nguy hiểm, nhất là ở người xơ gan, dự trữ gan kém hoặc không được theo dõi sát. Nếu bilirubin tăng, INR xấu, vàng da hoặc có dấu hiệu mất bù, câu chuyện không còn là “men gan tăng chút” nữa.

Vì vậy, tự ngừng NAs là hành động rất rủi ro. Đặc biệt ở bệnh nhân có xơ gan, ngừng thuốc sai cách có thể dẫn đến viêm gan bùng phát, mất bù gan, nhập viện, thậm chí nguy hiểm tính mạng.

Một lần nữa: ngừng thuốc không phải chiến lược tại nhà. Đây không phải detox, không phải thử thách 30 ngày, không phải “xem gan có tự khỏe không”. Gan không tham gia mấy trò đó.

Vì sao PegIFNα add-on có thể hợp lý hơn ở một số bệnh nhân?

NAs khóa HBV DNA rất tốt nhưng ít làm mất HBsAg.

PegIFNα có cơ chế khác: vừa kháng virus, vừa điều hòa miễn dịch. Khi thêm PegIFNα vào nền NAs, mục tiêu là vừa giữ virus bị ức chế, vừa tạo thêm tác động miễn dịch để kéo HBsAg xuống và tăng cơ hội mất HBsAg.

Chiến lược này đặc biệt có lý ở nhóm:

HBeAg âm tính,

HBV DNA đã bị kiểm soát bằng NAs,

HBsAg định lượng thấp,

gan còn dự trữ tốt,

không xơ gan mất bù,

không có chống chỉ định với PegIFN,

có khả năng theo dõi sát công thức máu, men gan, tuyến giáp và tác dụng phụ.

Điều này phù hợp với kết quả PROSPER: HBsAg nền càng thấp, cơ hội mất HBsAg với PegIFN add-on càng cao.

Nhưng PegIFN không phải thuốc nhẹ. Thuốc có thể gây sốt, mệt, đau cơ, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, rối loạn tuyến giáp, mất ngủ, thay đổi tâm trạng và nhiều tác dụng phụ khác. Vì vậy, thuốc chỉ phù hợp với nhóm được chọn lọc.

Bệnh nhân Việt Nam nên hiểu thế nào?

Việt Nam là quốc gia châu Á, gánh nặng viêm gan B cao, nhiều người nhiễm từ nhỏ hoặc từ mẹ sang con. Vì vậy, dữ liệu cho thấy bệnh nhân châu Á ngừng NAs có tỷ lệ mất HBsAg thấp và ALT flare cao là rất đáng chú ý.

Nếu đang dùng entecavir, TDF hoặc TAF, bệnh nhân không nên tự ngừng thuốc chỉ vì:

HBV DNA âm tính,

men gan bình thường,

siêu âm chưa thấy xơ gan,

uống thuốc lâu rồi chán,

nghe ai đó nói “dừng thuốc cho miễn dịch đánh virus”.

Miễn dịch không phải con chó thả ra là biết cắn đúng virus. Có khi nó cắn luôn lá gan.

Nếu muốn bàn chuyện thoát thuốc hoặc chữa lành chức năng, nên hỏi bác sĩ:

Tôi có HBeAg âm tính chưa?

HBV DNA âm tính bao lâu rồi?

HBsAg định lượng của tôi là bao nhiêu?

HBsAg có đang giảm không?

Tôi có xơ hóa gan hay xơ gan không?

Tiểu cầu, albumin, bilirubin, INR có ổn không?

Tôi có phù hợp PegIFNα add-on không?

Nếu ngừng NAs, kế hoạch theo dõi 3–6 tháng đầu là gì?

Nếu ALT tăng sau ngừng, khi nào cần điều trị lại?

Những câu hỏi này thực tế hơn nhiều so với câu “bao giờ tôi khỏi?”. Vì trong viêm gan B, đường đến khỏi chức năng không đi bằng cảm giác. Nó đi bằng xét nghiệm, phân tầng nguy cơ và theo dõi rất chặt.

Ai tuyệt đối không nên tự ngừng thuốc?

Những nhóm sau cần đặc biệt tránh tự ngừng NAs:

người đã xơ gan,

người từng xơ gan mất bù,

người từng ung thư gan,

người có bilirubin bất thường,

người tiểu cầu thấp,

người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc hóa trị,

người đồng nhiễm HIV, HCV hoặc HDV,

phụ nữ mang thai hoặc chuẩn bị mang thai cần kế hoạch riêng,

người không thể tái khám sát,

người từng viêm gan bùng phát nặng.

Ở các nhóm này, ngừng thuốc sai cách có thể nguy hiểm hơn rất nhiều so với lợi ích kỳ vọng. Đừng biến mong muốn thoát thuốc thành vé vào viện.

Kết luận

Dữ liệu EASL 2026 từ hai đoàn hệ toàn cầu RETRACT-B và PROSPER cho thấy ở bệnh nhân viêm gan B mạn HBeAg âm tính, PegIFNα add-on có tỷ lệ mất HBsAg sau 2 năm cao hơn so với ngừng NAs đơn thuần trong toàn bộ nhóm.

Ở bệnh nhân châu Á, khác biệt càng rõ: PegIFNα add-on đạt HBsAg clearance 20%, trong khi ngừng NAs chỉ 3%. Ở nhóm châu Á có HBsAg <1000 IU/mL, tỷ lệ này là 30% so với 5%. Ngược lại, ở bệnh nhân không châu Á, hai chiến lược không khác biệt rõ.

Ngừng NAs cũng đi kèm tỷ lệ ALT flare cao hơn: 24% so với 6% ở nhóm PegIFNα add-on.

Thông điệp thực tế: với bệnh nhân châu Á, đặc biệt người Việt Nam, tự ngừng thuốc viêm gan B để chờ mất HBsAg là chiến lược rủi ro và lợi ích thấp. Nếu muốn hướng tới chữa lành chức năng, nên đo qHBsAg, đánh giá xơ hóa gan và trao đổi với bác sĩ về chiến lược chủ động hơn như PegIFNα add-on ở nhóm phù hợp.

Thoát thuốc là mục tiêu chính đáng. Nhưng thoát thuốc bằng cách tự dừng NAs thì khác gì tự mở cửa chuồng rồi hy vọng con virus biết cư xử. Nó không biết đâu.

Nguồn: Dongelmans EJ, Hirode G, Bömmel FV, et al. Peg-IFN add-on versus nucleos(t)ide analogue withdrawal in patients with chronic hepatitis B – a pooled analysis of two global cohorts (RETRACT-B and PROSPER studies). EASL2026, Abstracts (OS-070-YI).

Bài viết với tag: "ngừng thuốc viêm gan B"

Ngừng thuốc viêm gan B: lợi ít, rủi ro cao?

Có thể bạn quan tâm