Mất HBsAg là một trong những cột mốc lớn nhất trong điều trị viêm gan B mạn tính. Nhiều bệnh nhân theo dõi nhiều năm chỉ mong đến ngày phiếu xét nghiệm hiện dòng HBsAg âm tính. Với bác sĩ gan mật, đây là trạng thái gần với chữa lành chức năng, nghĩa là virus đã được kiểm soát sâu hơn, nguy cơ tái hoạt động thấp hơn và tiên lượng lâu dài thường tốt hơn.
Nhưng cũng từ đây xuất hiện một hiểu lầm rất dễ gặp:
Mất HBsAg rồi là hết nguy cơ ung thư gan.
Không phải vậy.
Tại EASL 2026, nhóm của Giáo sư Terry Cheuk Fung Yip từ Đại học Trung Văn Hồng Kông trình bày dữ liệu về nguy cơ ung thư gan sau khi mất HBsAg. Đây là câu hỏi rất sát với đời sống bệnh nhân: nếu HBsAg âm tính rồi, có cần đi siêu âm gan và xét nghiệm AFP nữa không?
Câu trả lời ngắn gọn là: có người vẫn cần.
Và với một số nhóm nguy cơ cao, việc bỏ tầm soát chỉ vì HBsAg âm tính là một quyết định hơi liều. Gan không có nút reset. Nó không quên hết nhiều năm viêm, xơ và tổn thương chỉ vì một dòng xét nghiệm vừa chuyển sang âm tính.
Mất HBsAg là gì?
HBsAg là kháng nguyên bề mặt của virus viêm gan B. Khi HBsAg còn dương tính kéo dài, điều đó cho thấy cơ thể vẫn còn dấu ấn nhiễm HBV mạn tính. Khi HBsAg mất đi, đặc biệt nếu HBV DNA không phát hiện và đáp ứng duy trì bền vững, đây được xem là một mục tiêu điều trị rất quan trọng.
Trong y văn, HBsAg seroclearance thường được xem là tiêu chí của chữa lành chức năng và là mục tiêu điều trị tối ưu trong viêm gan B mạn. Tuy nhiên, các tổng quan cũng nhấn mạnh rằng một số ít bệnh nhân vẫn có thể phát triển ung thư gan sau khi mất HBsAg, đặc biệt nếu đã có xơ gan hoặc các yếu tố nguy cơ khác.
Nói dễ hiểu: mất HBsAg là một chiến thắng lớn. Nhưng không phải mọi chiến thắng đều cho phép ta rời khỏi sân ngay lập tức.
Nghiên cứu EASL 2026 cho thấy điều gì?
Theo nội dung từ file anh gửi, tại EASL 2026, nhóm nghiên cứu so sánh nguy cơ ung thư gan giữa hai nhóm được ghép cặp theo tuổi và giới:
Nhóm viêm gan B mạn HBeAg âm tính: 9.176 bệnh nhân.
Nhóm đã mất HBsAg: 9.176 bệnh nhân.
Thời gian theo dõi trong biểu đồ kéo dài đến 12 năm.
Kết quả cho thấy nhóm mất HBsAg có nguy cơ ung thư gan thấp hơn nhóm còn viêm gan B mạn HBeAg âm tính. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, với Gray’s test P = 0,007.
Đây là tin tốt. Mất HBsAg thật sự giúp giảm nguy cơ ung thư gan.
Nhưng phần kết luận của nghiên cứu cũng nhấn mạnh: nguy cơ ung thư gan vẫn còn tồn tại hơn 15 năm sau khi mất HBsAg, đặc biệt ở người đã có xơ gan.
Đó mới là điểm bệnh nhân cần nhớ. Nguy cơ giảm không có nghĩa nguy cơ bằng không. Một ổ lửa nhỏ đi không có nghĩa được phép đổ xăng lên rồi đi ngủ.
Vì sao mất HBsAg rồi vẫn có thể ung thư gan?
Ung thư gan ở người từng nhiễm HBV không chỉ phụ thuộc vào việc virus hiện tại còn hoạt động hay không. Nó còn liên quan đến những tổn thương đã tích lũy trong gan qua nhiều năm.
Có vài lý do quan trọng.
Thứ nhất, nếu gan đã xơ, mô gan đã thay đổi cấu trúc. Xơ hóa, nốt tái tạo và viêm mạn tính kéo dài có thể để lại một nền nguy cơ lâu dài. Virus có thể lùi lại, nhưng mô gan đã có sẹo thì không tự trở về như mới chỉ sau một kết quả xét nghiệm đẹp.
Thứ hai, HBV có thể để lại dấu vết sinh học lâu dài trong tế bào gan, bao gồm những biến đổi di truyền và biểu sinh tích lũy theo thời gian.
Thứ ba, các yếu tố khác vẫn tiếp tục tác động lên gan: tuổi cao, nam giới, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, rượu bia, béo bụng, tiểu cầu thấp, tiền sử gia đình ung thư gan.
Một nghiên cứu trước đây của Terry Yip và cộng sự trên bệnh nhân điều trị bằng entecavir hoặc tenofovir cho thấy người đạt HBsAg seroclearance trên nền ức chế virus hoàn toàn có nguy cơ HCC thấp hơn nhóm chỉ đạt ức chế virus, nhưng không phải nguy cơ biến mất hoàn toàn.
Một nghiên cứu khác cũng ghi nhận sau khi mất HBsAg tự nhiên, nguy cơ HCC vẫn còn; các yếu tố như tuổi lúc mất HBsAg, xơ gan, tiền sử gia đình HCC và uống rượu mức độ vừa trở lên liên quan đến HCC sau mất HBsAg.
Ai vẫn cần tầm soát ung thư gan sau khi mất HBsAg?
Không phải ai mất HBsAg cũng giống nhau.
Một người trẻ, không xơ gan, tiểu cầu tốt, không đái tháo đường, không gan nhiễm mỡ, không rượu bia và không tiền sử gia đình ung thư gan sẽ khác một người lớn tuổi, từng xơ gan, tiểu cầu thấp hoặc có đái tháo đường.
Theo nội dung nghiên cứu trong file, các nhóm sau mất HBsAg cần đặc biệt chú ý gồm:
Người đã có xơ gan.
Nam giới mất HBsAg từ 50 tuổi trở lên.
Phụ nữ mất HBsAg từ 60 tuổi trở lên.
Người có đái tháo đường.
Những người có yếu tố nguy cơ khác như gan nhiễm mỡ, rượu bia, tiền sử gia đình ung thư gan, tiểu cầu thấp hoặc nghi ngờ xơ hóa gan cũng nên trao đổi với bác sĩ gan mật về kế hoạch theo dõi dài hạn.
Đại học Trung Văn Hồng Kông từng công bố dữ liệu cho thấy sau khi hồi phục khỏi viêm gan B, người có tuổi cao, nam giới, xơ gan và tiểu cầu thấp vẫn là các nhóm nguy cơ đáng chú ý; nhóm có xơ gan tại thời điểm mất HBsAg có nguy cơ biến chứng gan và HCC cao hơn nhóm không xơ gan.
PAGE-B và mPAGE-B có còn dùng được sau mất HBsAg?
PAGE-B và mPAGE-B là các thang điểm giúp ước tính nguy cơ ung thư gan ở bệnh nhân viêm gan B, dựa trên những yếu tố như tuổi, giới, tiểu cầu và một số thông tin lâm sàng.
Theo file anh gửi, báo cáo tại EASL 2026 cho thấy PAGE-B và mPAGE-B vẫn có thể hỗ trợ phân tầng nguy cơ ung thư gan sau khi mất HBsAg. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu lưu ý rằng ngưỡng cut-off sau mất HBsAg có thể cần cao hơn so với người còn viêm gan B mạn.
Điều này có nghĩa là sau khi mất HBsAg, bác sĩ không nên dùng một cách máy móc mọi ngưỡng nguy cơ như trước. Cùng là HBsAg âm tính, nhưng nguy cơ vẫn phải đọc theo bối cảnh: tuổi, giới, tiểu cầu, xơ gan, đái tháo đường, tiền sử gia đình và bệnh gan nền.
Một số nghiên cứu gần đây cũng đang phát triển hoặc kiểm định các thang điểm dự báo HCC sau HBsAg seroclearance, như CAMP-B, nhằm xác định ai nên tiếp tục giám sát HCC sau khi đã mất HBsAg.
Sau mất HBsAg, có cần siêu âm gan và AFP nữa không?
Câu trả lời phụ thuộc vào nguy cơ cá nhân.
Nếu bệnh nhân từng có xơ gan, câu trả lời gần như rất rõ: vẫn cần tầm soát ung thư gan định kỳ.
Nếu bệnh nhân không xơ gan nhưng lớn tuổi, nam ≥50 tuổi, nữ ≥60 tuổi, có đái tháo đường, tiểu cầu thấp, gan nhiễm mỡ, uống rượu bia hoặc tiền sử gia đình ung thư gan, nên trao đổi với bác sĩ về kế hoạch theo dõi.
Thông thường, tầm soát HCC ở nhóm nguy cơ cao gồm siêu âm gan mỗi 6 tháng, kết hợp AFP. Một số nơi có thể dùng thêm PIVKA-II hoặc chụp CT/MRI nếu siêu âm khó đánh giá hoặc có tổn thương nghi ngờ.
Đừng đợi đau gan, sụt cân, vàng da rồi mới đi kiểm tra. Ung thư gan giai đoạn sớm thường rất ít triệu chứng. Đợi cơ thể báo động bằng triệu chứng thường là đợi hơi lâu, mà bệnh thì không lịch sự chờ mình đủ rảnh.
Người đã mất HBsAg nên làm gì?
Nếu đã mất HBsAg, trước hết hãy hiểu đó là một kết quả rất đáng mừng. Nhưng sau niềm vui, cần làm vài việc thực tế.
Hỏi bác sĩ xem mình có từng xơ gan hoặc xơ hóa gan nặng không.
Đánh giá lại gan bằng siêu âm, FibroScan, tiểu cầu, men gan, albumin, bilirubin và các xét nghiệm cần thiết.
Hỏi rõ mình có cần tầm soát ung thư gan định kỳ không.
Nếu có đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, béo bụng, rượu bia, cần kiểm soát nghiêm túc.
Nếu trong gia đình còn người chưa biết tình trạng viêm gan B, nên khuyên họ xét nghiệm HBsAg, anti-HBs, anti-HBc và tiêm vaccine nếu chưa có miễn dịch.
Nếu bác sĩ còn hẹn siêu âm gan và AFP, đừng nghĩ đó là “làm quá”. Với người nguy cơ cao, đó là cách giữ thành quả sau nhiều năm điều trị.
Mất HBsAg là thắng một trận lớn trước virus. Nhưng chăm sóc lá gan sau đó mới là giữ chiến thắng ấy không bị phí.
Kết luận
Mất HBsAg là một cột mốc rất quan trọng trong điều trị viêm gan B mạn. Nó giúp giảm nguy cơ virus hoạt động trở lại, giảm viêm gan và cải thiện tiên lượng lâu dài. Dữ liệu EASL 2026 cho thấy nhóm mất HBsAg có nguy cơ ung thư gan thấp hơn nhóm còn viêm gan B mạn HBeAg âm tính.
Nhưng mất HBsAg không đồng nghĩa xóa sạch nguy cơ ung thư gan. Nguy cơ HCC có thể vẫn tồn tại hơn 15 năm sau khi mất HBsAg, đặc biệt ở người đã xơ gan, nam lớn tuổi, nữ lớn tuổi, người có đái tháo đường hoặc các yếu tố nguy cơ gan khác.
Thông điệp quan trọng nhất là: đừng biến niềm vui HBsAg âm tính thành sự chủ quan.
Nếu bác sĩ còn hẹn siêu âm gan, AFP hoặc đánh giá xơ hóa gan, đó không phải vì bác sĩ thích làm khó bệnh nhân. Đó là vì ung thư gan có thể âm thầm nhiều năm, và phát hiện sớm vẫn là cách tốt nhất để còn cơ hội điều trị triệt căn.
Gan đã đi cùng mình qua nhiều năm viêm, xơ, thuốc men và lo lắng. Khi nó bắt đầu yên hơn, điều tử tế nhất không phải là bỏ mặc nó. Điều tử tế là tiếp tục theo dõi để giữ thành quả đó lâu nhất có thể.
