HBsAg dưới 100 IU/mL là một mốc rất đáng chú ý ở bệnh nhân viêm gan B mạn đã điều trị lâu dài bằng thuốc kháng virus đường uống như entecavir, tenofovir disoproxil fumarate hoặc tenofovir alafenamide. Khi HBV DNA đã âm tính bền vững, HBeAg âm tính, men gan ổn định và HBsAg giảm xuống rất thấp, người bệnh bắt đầu bước vào nhóm có cơ hội cao hơn để bàn về mục tiêu xa hơn: chữa lành chức năng viêm gan B.
Chữa lành chức năng, hay clinical cure, thường được hiểu là HBsAg biến mất, HBV DNA không phát hiện bền vững sau một liệu trình điều trị hữu hạn, kèm cải thiện viêm gan và giảm nguy cơ biến cố gan về lâu dài. Đây hiện được xem là điểm đến lý tưởng hơn so với việc chỉ uống thuốc nhiều năm để giữ HBV DNA âm tính.
Nhưng cần nói ngay từ đầu: HBsAg thấp không có nghĩa được tự ý ngừng thuốc.
HBsAg <100 IU/mL là một cơ hội. Không phải giấy miễn tử. Virus viêm gan B không đọc bài SEO, không cảm động trước sự lạc quan của con người, và càng không tự rút lui chỉ vì ta thấy con số đẹp.
Vì sao HBsAg dưới 100 IU/mL quan trọng?
Trong điều trị viêm gan B mạn, thuốc kháng virus nhóm NAs có khả năng ức chế HBV DNA rất mạnh. Người bệnh uống đều, đúng chỉ định, thường có thể đưa HBV DNA xuống mức không phát hiện và giảm nguy cơ xơ gan, mất bù gan, ung thư gan.
Nhưng điểm yếu của NAs là rất khó làm mất HBsAg. Theo bài tổng quan năm 2026, tỷ lệ sạch HBsAg khi điều trị bằng NAs đơn thuần thường chỉ khoảng 0–3%.
Vì vậy, khi một bệnh nhân sau nhiều năm điều trị đạt HBsAg <100 IU/mL, điều đó cho thấy gánh nặng kháng nguyên đã xuống rất thấp. Đây là nhóm “đẹp” hơn để cân nhắc các chiến lược tiến tới HBsAg clearance, đặc biệt là:
ngừng NAs có kiểm soát ở một số trường hợp rất chọn lọc,
thêm hoặc chuyển sang Peg-IFN,
hoặc tham gia các nghiên cứu thuốc mới nếu phù hợp.
Nói đơn giản: với HBsAg còn cao, hệ miễn dịch giống như đứng trước một đống việc quá lớn. Khi HBsAg xuống dưới 100, khối lượng công việc nhỏ hơn, cơ hội “dọn sạch” cao hơn.
Có nhiều bệnh nhân đạt được HBsAg dưới 100 không?
Không nhiều.
Theo bài tổng quan trên Tạp chí Gan mật lâm sàng Trung Quốc, trong nhóm bệnh nhân viêm gan B mạn đã dùng NAs lâu dài, chỉ khoảng 10–20% đạt được HBsAg <100 IU/mL.
Một nghiên cứu gồm 996 bệnh nhân dùng NAs hàng đầu cho thấy sau thời gian theo dõi trung vị 28,8 tháng, chỉ 6,9% bệnh nhân đạt HBsAg <100 IU/mL; tỷ lệ tích lũy sau 5 năm là 13,97%. Ở nhóm có HBsAg ban đầu ≥1000 IU/mL và HBV DNA ≥10.000 IU/mL, tỷ lệ đạt mốc này chỉ 3,91%.
Một nghiên cứu từ Hồng Kông trên 4.287 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ HBsAg <100 IU/mL khá ổn định quanh mức 20%. Một đoàn hệ tiến cứu đa trung tâm khác theo dõi 6.792 bệnh nhân đã điều trị NAs cho thấy sau theo dõi dài hạn, khoảng 14,1–21,5% duy trì HBsAg <100 IU/mL.
Những con số này cho thấy HBsAg <100 không phải chuyện phổ biến. Vì vậy, khi đạt được mốc này, người bệnh nên xem đó là thời điểm rất đáng để trao đổi nghiêm túc với bác sĩ gan mật.
Không phải để tự dừng thuốc. Mà để hỏi: tôi có thể đi tiếp đến chữa lành chức năng không?
HBsAg dưới 100 có thể ngừng thuốc không?
Có thể cân nhắc trong một số trường hợp. Nhưng phải cực kỳ thận trọng.
Theo bài tổng quan, nhiều hướng dẫn gần đây xem HBsAg <100 IU/mL là một chỉ số quan trọng khi cân nhắc dừng NAs ở bệnh nhân đã ức chế HBV DNA bền vững. Với HBeAg dương tính, thường cần đạt chuyển đảo huyết thanh HBeAg và HBV DNA không phát hiện trong thời gian củng cố đủ lâu. Với HBeAg âm tính, yêu cầu thường nghiêm ngặt hơn, nhất là cần HBV DNA âm tính kéo dài và HBsAg rất thấp.
Tuy nhiên, “có thể cân nhắc” khác hoàn toàn với “nên tự ngừng”.
Dữ liệu cho thấy sau ngừng thuốc, HBsAg clearance có thể xảy ra ở một phần bệnh nhân, nhất là khi HBsAg lúc ngừng thuốc rất thấp. Nhưng nguy cơ tái phát vẫn còn rõ rệt.
Một phân tích gộp được trích trong bài cho thấy ở nhóm người châu Á có HBsAg ≤100 IU/mL khi dừng NAs, tỷ lệ sạch HBsAg khoảng 21%, thấp hơn nhiều so với người da trắng khoảng 79%. Một phân tích khác từ Singapore ghi nhận người châu Á có HBsAg <100 IU/mL lúc dừng thuốc đạt HBsAg clearance khoảng 28,3%, so với 63,3% ở nhóm không phải châu Á.
Đoàn hệ quốc tế RETRACT-B cũng ghi nhận ở người châu Á có HBsAg <100 IU/mL khi dừng thuốc, tỷ lệ sạch HBsAg tích lũy sau 4 năm là 32,5%, trong khi nhóm da trắng đạt 84,1%.
Điều này rất quan trọng với bệnh nhân Việt Nam, vì chúng ta thuộc nhóm châu Á, chủ yếu liên quan genotype B/C. Không thể lấy dữ liệu châu Âu rồi áp nguyên xi vào bệnh nhân Việt, dù nghe số cao thì rất thích. Gan không hề quan tâm cảm giác thích đó.
Ngừng thuốc có nguy cơ gì?
Nguy cơ lớn nhất là tái phát virus và tái phát viêm gan.
Bài tổng quan cho biết dù HBsAg <100 giúp giảm nguy cơ tái phát so với nhóm HBsAg cao hơn, nhưng tái phát vẫn không hiếm. Một phân tích gộp ghi nhận nhóm HBsAg <100 IU/mL có tỷ lệ tái phát virus khoảng 33,4% và tái phát sinh hóa khoảng 17,3%.
Một nghiên cứu từ Đài Loan cho thấy ở bệnh nhân HBsAg <100 IU/mL khi ngừng thuốc, tỷ lệ tái phát virus tích lũy 5 năm là 40,9%, tái phát lâm sàng 32,5%, trong đó có 2 bệnh nhân mất bù gan.
Một nghiên cứu châu Á được chọn lọc rất kỹ, gồm bệnh nhân đã điều trị NAs, HBsAg <200 IU/mL, HBV DNA âm tính kéo dài, HBV RNA hoặc HBcrAg không phát hiện, vẫn ghi nhận đến tuần 144: nhóm ngừng thuốc có tái phát virus 38,6% và tái phát lâm sàng 20,2%. Ngay cả nhóm HBsAg <100 IU/mL, tái phát virus vẫn 33,6%, tái phát lâm sàng 15,8%.
Nói thẳng: HBsAg thấp làm cửa an toàn mở rộng hơn, nhưng chưa biến sàn nhà thành đệm hơi. Ngã vẫn đau.
Vì vậy, nếu bác sĩ cho ngừng thuốc, người bệnh cần theo dõi rất sát: HBV DNA, ALT, bilirubin, INR, triệu chứng, thậm chí tái khám dày trong 6–12 tháng đầu. Đây không phải kiểu “ngưng rồi hẹn năm sau gặp lại”. Làm vậy hơi giống thả mèo vào kho cá rồi cầu nguyện.
Peg-IFN: chiến lược chủ động để tăng cơ hội sạch HBsAg
Với nhóm HBsAg <100 IU/mL sau điều trị NAs, một hướng rất đáng chú ý là dùng Peg-IFN-α, tức interferon pegylated.
Khác với NAs, vốn chủ yếu ức chế virus, Peg-IFN có thêm vai trò kích hoạt đáp ứng miễn dịch chống HBV. Vì vậy, ở nhóm đã có HBV DNA âm tính và HBsAg thấp, Peg-IFN có thể giúp đẩy bệnh nhân tới mốc mất HBsAg.
Theo bài tổng quan, một nghiên cứu đa trung tâm ngẫu nhiên tại Trung Quốc gồm 180 bệnh nhân đã dùng NAs ít nhất 2,5 năm, HBV DNA ≤60 IU/mL kéo dài ít nhất 1,5 năm. Trong nhóm có HBsAg nền 10–100 IU/mL, thêm Peg-IFN-α đạt HBsAg clearance 37,5%, trong khi nhóm chỉ ngừng NAs là 0%.
Dữ liệu từ “Dự án Everest” cho thấy ở bệnh nhân HBsAg <1500 IU/mL và HBV DNA <100 IU/mL, sau 48 tuần điều trị phối hợp Peg-IFN, tỷ lệ sạch HBsAg chung là 33,2%; riêng nhóm HBsAg <100 IU/mL đạt 56,1%.
Một tổng quan năm 2025 cũng nhấn mạnh rằng khi bệnh nhân đã có HBV DNA không phát hiện, HBeAg âm tính và HBsAg thấp, đặc biệt ≤1500 IU/mL, Peg-IFN có thể được cân nhắc để phục hồi miễn dịch chống HBV; đáp ứng HBsAg trong quá trình điều trị giúp dự báo cơ hội thành công.
Peg-IFN không dành cho tất cả
Peg-IFN có cơ hội, nhưng không phải viên kẹo bổ gan.
Thuốc có thể gây sốt, mệt, đau cơ, rụng tóc, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, rối loạn tuyến giáp, ảnh hưởng tâm trạng, mất ngủ, chán ăn và nhiều tác dụng phụ khác. Người có xơ gan mất bù, bệnh tự miễn không kiểm soát, rối loạn tâm thần nặng, giảm tế bào máu rõ hoặc một số chống chỉ định khác thường không phù hợp.
Vì vậy, nhóm HBsAg <100 IU/mL cần được đánh giá rất kỹ trước khi dùng Peg-IFN:
có xơ gan không,
tiểu cầu bao nhiêu,
bạch cầu bao nhiêu,
chức năng tuyến giáp thế nào,
tiền sử trầm cảm hoặc bệnh tự miễn không,
HBV DNA có âm tính bền không,
HBsAg giảm theo thời gian ra sao,
bệnh nhân có chịu được theo dõi sát không.
Interferon là cơ hội cho đúng người. Sai người thì nó thành gánh nặng. Thuốc nào cũng vậy, chỉ có quảng cáo mới giả vờ thuốc nào cũng hợp với mọi lá gan.
Thuốc mới có thay đổi cuộc chơi không?
Có thể, nhưng vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp.
Năm 2026, dữ liệu pha 3 của bepirovirsen cho thấy khoảng 19% bệnh nhân HBsAg ≤3000 IU/mL đạt chữa lành chức năng, và nhóm HBsAg thấp hơn đạt khoảng 26%. GSK cũng cho biết trong phân tích thăm dò, 49% bệnh nhân dùng bepirovirsen đạt HBsAg ≤100 IU/mL một năm sau kết thúc điều trị.
Reuters và AP đều ghi nhận bepirovirsen có thể mở ra liệu trình hữu hạn cho một phần bệnh nhân viêm gan B mạn, thay vì phải dùng thuốc uống lâu dài; tuy nhiên vẫn cần theo dõi độ bền đáp ứng và xác định nhóm bệnh nhân hưởng lợi nhiều nhất.
Trong bài tổng quan anh gửi, các thuốc mới khác cũng được nhắc đến, như kháng thể PD-L1 ASC22 hoặc vaccine điều trị BRII-179. ASC22 trong một thử nghiệm IIb mở rộng ở bệnh nhân HBeAg âm tính, HBsAg ≤100 IU/mL, HBV DNA <20 IU/mL, men gan dưới 2 lần giới hạn bình thường, đã ghi nhận HBsAg clearance 17,6% sau 24 tuần phối hợp NAs, trong khi nhóm chứng là 0%. BRII-179 khi phối hợp Peg-IFN chưa cho thấy khác biệt rõ so với giả dược cộng Peg-IFN trong toàn bộ phân tích.
Thông điệp ở đây là: nhóm HBsAg <100 IU/mL đang trở thành nhóm rất quan trọng trong nghiên cứu thuốc mới, vì họ có khả năng đạt chữa lành chức năng cao hơn. Nhưng thuốc mới không làm mất vai trò của đánh giá cá thể hóa. Nó chỉ làm câu hỏi điều trị trở nên thú vị hơn và, tất nhiên, đắt hơn nếu con người không chuẩn bị hệ thống chi trả tử tế.
Bệnh nhân HBsAg dưới 100 nên hỏi bác sĩ điều gì?
Nếu anh chị đang điều trị viêm gan B và HBsAg đã dưới 100 IU/mL, đây là những câu hỏi nên mang vào phòng khám:
HBV DNA của tôi đã âm tính bền vững bao lâu?
Tôi là HBeAg âm tính hay từng chuyển đảo HBeAg?
Gan của tôi có xơ hóa nặng hoặc xơ gan không?
Tiểu cầu, FibroScan, siêu âm gan hiện thế nào?
Tôi có thể cân nhắc Peg-IFN không?
Nếu ngừng NAs, nguy cơ tái phát của tôi khoảng bao nhiêu?
Sau ngừng thuốc, lịch theo dõi ALT, HBV DNA, HBsAg ra sao?
Tôi có cần đo HBV RNA hoặc HBcrAg nếu có điều kiện không?
Tôi có cần tiếp tục tầm soát ung thư gan không?
Câu cuối rất quan trọng. Dù HBsAg thấp hoặc thậm chí mất HBsAg, nếu người bệnh đã có xơ gan, xơ hóa nặng, tuổi cao, nam giới, tiền sử gia đình ung thư gan, đái tháo đường hoặc gan nhiễm mỡ, vẫn cần tầm soát ung thư gan định kỳ.
HBsAg đẹp là tin vui. Nhưng lá gan đã chịu tổn thương nhiều năm thì vẫn cần được canh chừng. Đừng mừng đến mức bỏ siêu âm, gan mà biết nói chắc nó thở dài.
Kết luận
HBsAg <100 IU/mL là một mốc rất quan trọng ở bệnh nhân viêm gan B mạn đã điều trị bằng NAs. Đây là nhóm có gánh nặng kháng nguyên thấp, HBV DNA thường đã được kiểm soát, và có cơ hội cao hơn để đạt chữa lành chức năng.
Tuy nhiên, có ba điểm cần nhớ.
Thứ nhất, chỉ khoảng 10–20% bệnh nhân điều trị NAs lâu dài đạt được HBsAg <100 IU/mL, nên đây là nhóm cần được đánh giá kỹ để không bỏ lỡ cơ hội.
Thứ hai, ngừng thuốc có thể giúp một số người sạch HBsAg, nhưng ở bệnh nhân châu Á, nguy cơ tái phát virus và tái phát viêm gan vẫn còn đáng kể. Không được tự ý ngừng NAs chỉ vì HBsAg thấp.
Thứ ba, Peg-IFN và các thuốc mới đang mở thêm đường tiến tới chữa lành chức năng, đặc biệt ở nhóm HBsAg thấp. Nhưng lựa chọn điều trị phải dựa trên chức năng gan, xơ hóa, xét nghiệm virus, khả năng theo dõi và nguy cơ tác dụng phụ.
HBsAg dưới 100 không phải đích cuối. Nó giống một cánh cửa đã hé. Đi qua được hay không cần bác sĩ, xét nghiệm, theo dõi sát và một chiến lược đúng. Với viêm gan B, hy vọng tốt nhất luôn là hy vọng đi kèm kỷ luật điều trị.
